Kulture

Laert Vasili: Ja pse nuk duhet të martohesh

“Një sugjerim tinëzar është gjithçka që duhet për të vrarë një martesë!”. Në rolin e Gustavit, ish bashkëshortit në dramën “Kreditorët”, të Strindberg, aktori Laert Vasili e sheh të trazuar martesën. Personazhi i tij është i tradhtuar dhe kërkon hakmarrjen. “Në botën e August Strindberg, ku të gjithë janë gjithmonë të armatosur dhe të rrezikshëm, duhen vetëm 90 minuta për të shkatërruar një martesë.

Kjo është koha e nevojshme për të kryer interpretimin e “Kreditorëve”! Kur kjo dramë e përsosur tre-karakterëshe ka vënë minutën e fundit në përdorim mizor dhe të kujdesshëm, ka të ngjarë që të ndiheni sikur ngeleni pa frymë. Por ndoshta edhe do të qeshni shumë. Keqardhja dhe terrori mund të ketë qenë ajo çka Aristoteli kërkoi nga tragjedia që t’i përcillte publikut.

Por Strindberg, i cili u mbështet te guximi i perversitetit të tij, e çoi më tej këtë formulë si asnjë dramaturg tjetër para tij, në veprat e tij natyraliste nga fundi i viteve 1880. E qeshura dhe terrori janë ato që nxiten nga kronikat e tij të luftrave deri në vdekje midis burrave dhe grave, një qeshje e egër që ul dhe rrit dhimbjen e reagimit tuaj. Është e pazakontë në ditët e sotme që një vepër të tërheqë reagime tërësisht paradoksale që nxjerrin në pah poezinë e egër në prozë të Strindbergut, ky portretizim i një trekëndëshi vdekjeprurës seksual është i ftohtë objektivisht, por edhe në mënyrë strikte pasionant”, thotë Vasili. Të dyja anët e këtij ekuacioni janë plotësisht të dukshme në skenën e hapjes.

Se sa i përshtatshëm është ky mjedis për veprimin që vijon bëhet e qartë me hyrjen e Gustavit, një njeriu të përbërë, me fjalën e rregullt dhe të matur, dhe Adolphin më të ri, i cili çalon dhe ka qartazi një shprehje ankthi të hapur. Duke u takuar vetëm ditët e fundit, ata janë në mes të një bisede rreth gjendjes së martesës së Adolfit dhe Gustavi e pyet dhe e këshillon me durim dhe këmbëngulje profesionisti. Adolf, një artist, thotë se i është dhënë plotësisht bashkëshortes së tij, një romanciere, sa atij nuk i ka mbetur asgjë nga identiteti i tij.

Ose ky është përfundimi që Gustavi ka udhëhequr mikun e tij të ri. Imazhet e përdorura në përshkrimin e lidhjes martesore janë biologjike, dhe diagnozat e Gustavit janë fjalë për fjalë groteske nga ana mjekësore. Shumë shpejt duket qartë se nën maskën e një lloj kirurgu psikologjik, që ndërhyn për të prerë një dashuri të sëmurë sikur të ishte një tumor, Gustav po helmon sistematikisht Adolphin me sygjerime. Në fillim, dialogu ka një zgjuarsi, që arrin pothuajse në mençuri.

“Kjo është arsyeja pse nuk duhet të martohesh me dikë që nuk është martuar me dikë – të paktën një herë”, thotë Gustav, ndonëse pa gjurmë të një buzëqeshje epigrammatiste. Ndërsa biseda vazhdon dhe thellohet, ndërveprimi i burrave bëhet gjithnjë e më fizik, dhe ka momente kur Gustav e lidh trupin e tij tek Adolf, me sa duket për të ofruar forcë por duket si një shtrigan. “Jeta ofron një mijë mënyra me të cilat mund të dëmtojmë njëri-tjetrin”, thotë Gustav, me një shkëputje fizike që hedh dyshime në vetëdijen tonë se ai është mjeshtër i mjeteve të tilla.

Pjesa e munguar e trekëndëshit, gruaja, bën një hyrje të vonë në këtë laborator të ndjenjave njerëzore, megjithëse ne e kemi parë imazhin e saj të zhveshur në një skulpturë provokative, të ashpër ambivalente nga Adolph. Tekla e përmban forcën e saj më fortë se Gustav, dhe ndikimi i saj mbi bashkëshortin e saj djaloshar është ende mjaft i zotërues për ta përkulur atë në vullnetin e saj, të paktën pjesërisht.

Adolph largohet nga dhoma me zemërim, duke lejuar Gustav – i cili ka qenë duke pritur, i fshehur – për të demonstruar përsëri talentin e tij të veçantë për hipnozë. Në një mënyrë “Kreditorët” nuk është aq larg nga farsa klasike franceze e pabesisë martesore. Dhe përmban disa momente vërtet të këndshme në strukturën e saj. “Ndjej se po përpiqesh të vjedhësh shpirtin tim”, thotë Tekla duke iu marr fryma në mes të një bashkimi horizontal me Gustavin.

“Nuk ke shpirt”, thotë Gustav. Tekla, si një mendimtare e lirë që është, përgjigjet me nxitim: “E di, e di, e di”. Por në qoftë se këta njerëz rastësisht shkaktojnë të qeshura, kjo ndodh për shkak se ata janë kaq vdekjeprurës – dhe unë do të thoja seriozisht vdekjeprurës.

Vetëm Gustav ka një ndjenjë ironie rreth asaj se kush është dhe çfarë bën, dhe se nuk ka një të ardhme të ndritur. Megjithëse Strindberg zakonisht konsiderohet si një piktor i grave vampire që thithin jetën nga preja e tyre mashkullore, “Kreditorët” ofrojnë një këndvështrim mbi llojin e grabitqarit njerëzor që gëzon, barazi gjinore.

Dhe çfarë këndvështrimi i vetmuar është. Marrëdhëniet, madje ato të dashurisë dhe miqësisë, sjellin ndjenja të borxheve. Dhe borxhi ushqen një pakënaqësi që acarohet dhe një nevojë për t’u çliruar nga detyrimet. Personazhet flasin me vetë-shkëputjen e tepruar të teorive moderne të psikologjisë, të cilat i zvogëlojnë njerëzit në kafshë të programuara gjenetikisht, pa vullnetin e lirë.

Ajo çka është vrastare te “Kreditorët” është se sa plotësisht trupëzohen ata në ato teori. duke na bërë të besojmë se për secilin prej këtyre personave të pakënaqur fati ka vendosur karakterin e tyre, se ata nuk mund të veprojnë ndryshe.

Strindberg e shkroi këtë pjesë më tepër se një shekull më parë dhe triumfon frikshëm njësoj në të sotmen dhe të pandryshueshmen. Aktorët Helidon Fino, Laert Vasili, Luli Hoxha dhe balerina Tringa Shala mishërojnë në këtë Dhjetor personazhet e forta të kësaj vepre. Ata do të vijnë me petkun reflektues të Adolfit, Gustavit, Teklës dhe Skulptës. Kjo dramë thriller do të vij për të parën herë në një formë të tillë. Vepra vjen si premierë më 6-7-8 Dhjetor ora 18:00, salla 150 në ArTurbina.

3 dhjetor 2018 (gazeta-Shqip.com)


Huazuar nga

Add Comment

Click here to post a comment

Leave a Reply

/* ]]> */